Paratiroid bezleri, boyunda tiroid bezinin arka yüzüne komşu yerleşen, genellikle dört adet, pirinç tanesi büyüklüğünde küçük bezlerdir. Salgıladıkları parathormon (PTH) ile kandaki kalsiyum düzeyini ayarlarlar. Kalsiyum; kemikler, kaslar, sinirler ve böbrekler için önemli bir mineraldir.
Paratiroid bezlerinin fazla çalışmasına hiperparatiroidi denir. Bu durum çoğunlukla rutin kan tahlilinde kalsiyumun yüksek bulunmasıyla fark edilir. Bu sayfada paratiroid hastalıklarını, tanı yöntemlerini ve cerrahi tedaviyi özetledik.
Paratiroid hastalıkları nelerdir?
Primer hiperparatiroidi
Paratiroid bezlerinin kendisinden kaynaklanan aşırı hormon salgısıdır. En sık nedeni (yaklaşık %85) bezlerden birinde gelişen iyi huylu bir büyümedir (paratiroid adenomu). Daha az sıklıkla (yaklaşık %15) birden fazla bezin büyümesi (hiperplazi) söz konusudur.
Sekonder hiperparatiroidi
Başka bir hastalığa, en sık kronik böbrek yetmezliğine veya D vitamini eksikliğine bağlı olarak paratiroid bezlerinin fazla çalışmasıdır. Tedavisi öncelikle altta yatan nedene ve ilaçlara yöneliktir; bazı hastalarda cerrahi gerekebilir.
Paratiroid kanseri
Paratiroid kanseri nadir görülen bir hastalıktır. Genellikle kalsiyum ve PTH düzeylerinin belirgin yüksekliği ile kendini gösterebilir. Tedavisi cerrahidir. Konuyla ilgili Paratiroid Kanseri Hakkında Kısa Bilgilendirme videomuzu izleyebilirsiniz.
Belirtileri nelerdir?
Hiperparatiroidi birçok hastada belirgin bir şikâyete yol açmadan, tahlillerde tesadüfen saptanır. Şikâyet olduğunda şunlar görülebilir:
- Böbrek taşı, sık idrara çıkma, susama
- Kemik erimesi (osteoporoz), kemik ağrıları, kolay kırık
- Halsizlik, çabuk yorulma, kas güçsüzlüğü
- Unutkanlık, dikkat dağınıklığı, depresif ruh hali, uyku sorunları
- Kabızlık, mide yanması, iştahsızlık
Tanı nasıl konur?
- Kan tahlilleri: Kalsiyum, PTH, D vitamini, fosfor ve böbrek fonksiyon testleri birlikte değerlendirilir.
- İdrar tahlili: Gerekli durumlarda 24 saatlik idrarda kalsiyum ölçülür.
- Kemik yoğunluğu ölçümü ve böbrek taşı açısından görüntüleme yapılabilir.
Tanı kan tahlilleriyle konduktan sonra, ameliyat planlaması için büyümüş bezin yerini bulmaya yönelik görüntüleme yapılır:
- Boyun ultrasonu (USG): Paratiroid bezlerini ve tiroid bezini birlikte değerlendirir; tiroidde nodül varsa aynı anda incelenir.
- Paratiroid sintigrafisi (MIBI): Fazla çalışan bezin yerini göstermeye yardımcı olur.
Ne zaman ameliyat gerekir?
Primer hiperparatiroidinin kalıcı tedavisi, fazla çalışan bezin ameliyatla çıkarılmasıdır (paratiroidektomi). Şikâyeti olan hastalarda ve böbrek taşı, kemik erimesi gibi organ etkilenmesi bulunan hastalarda ameliyat önerilir. Şikâyeti olmayan hastalarda da şu durumlarda genellikle ameliyat önerilir:
- 50 yaşın altında olmak
- Kalsiyum düzeyinin yüksek olması
- Böbrek etkilenmesi (böbrek taşı veya böbrek fonksiyonlarında bozulma) saptanması
- Kemik etkilenmesi (kemik erimesi, osteoporoz) saptanması
Ameliyat düşünülmeyen hastalarda düzenli kontrol ile takip yapılabilir.
Paratiroid ameliyatı nasıl yapılır?
Ameliyat genellikle genel anestezi altında, boynun ön tarafında yapılan bir kesiden gerçekleştirilir.
Uyguladığımız yöntem hedefe yönelik (minimal invaziv) paratiroid ameliyatıdır: Görüntülemelerde yeri belirlenen büyümüş bez, daha küçük bir kesiden çıkarılır. Ameliyatta şu yöntemlerden yararlanılır:
- Ameliyat sırasında PTH ölçümü (perop/intraoperatif PTH): Bez çıkarıldıktan sonra hormon düzeyinin düşüp düşmediği ameliyat sırasında kontrol edilir.
- Sinir monitörizasyonu: Ses telini hareket ettiren sinirler ameliyat boyunca izlenir.
Bezin yeri net gösterilemeyen veya birden fazla bezin büyüdüğü bazı hastalarda diğer paratiroid bezlerinin de değerlendirilmesi (iki taraflı boyun eksplorasyonu) gerekebilir. Sinir monitörizasyonu hakkında Guatr Ameliyatında Güncel Teknolojik Destek yazımızda bilgi bulabilirsiniz. Tiroid bezinde ameliyat gerektiren bir sorun varsa, iki ameliyat aynı seansta planlanabilir.
Paratiroid Ameliyatı: ameliyat süreci
- Anestezi ve ameliyat süresi
- Genel anestezi altında, yaklaşık 1 saat sürer.
- Nerede yapılır?
- İzmir'de özel hastanede.
- Hastanede kalış
- Hastanede kalış genellikle 1 gündür.
- Günlük hayata ve işe dönüş
- İşe dönüş genellikle 1 hafta sonra mümkündür. Size uygun süreyi hekiminiz belirler.
Olası riskler
Her cerrahi işlemde olduğu gibi bu ameliyatın da riskleri vardır: kanama, enfeksiyon, kalsiyum düşüklüğü, ses kısıklığı (ses teli sinirinin etkilenmesi), hastalığın sürmesi veya tekrarlaması ve anesteziye bağlı riskler bunlar arasındadır. Riskler ameliyat öncesinde sizinle ayrıntılı olarak konuşulur.
- Kalsiyum düşüklüğü: Ameliyattan sonra kalsiyum geçici olarak düşebilir; bu neredeyse her zaman geçicidir. Üç veya daha fazla bez çıkarıldığında ya da daha önce boyun ameliyatı geçirilmişse uzun süreli destek gerekmesi nadiren görülür.
- Aç kemik sendromu: Uzun süredir kalsiyumu yüksek olan ve kemikleri etkilenmiş hastalarda, ameliyattan sonra kemikler kandan hızla kalsiyum çekebilir. Bu durumda kalsiyum belirgin düşebilir ve daha uzun süre kalsiyum ve D vitamini desteği gerekir.
- Hastalığın sürmesi veya tekrarlaması: Ameliyata rağmen kalsiyum yüksekliği yaklaşık 100 ameliyatta 3–5’inde devam edebilir. Ameliyat sırasında hızlı PTH ölçümü bu olasılığı azaltmaya yardımcı olur.
- Ses kısıklığı: Ses tellerini hareket ettiren sinirin kalıcı etkilenmesi yaklaşık 100 hastada 1 oranında bildirilmektedir.
- Kanama ve enfeksiyon: Nadirdir.
Ameliyat sonrası öneriler
- Uygun hastalarda ameliyat küçük bir kesiyle (minimal invaziv) yapılır.
- Çoğu hasta ameliyat günü ayağa kalkar ve beslenmeye başlar; hastanede kalış genellikle 1 gündür.
- Ameliyat sırasında hızlı PTH ölçülür; ameliyattan sonra kalsiyum düzeyi kan tahlilleriyle takip edilir ve 1. gün kontrol edilir. Kalsiyum geçici olarak düşebilir; gerekirse geçici olarak kalsiyum ve D vitamini verilir. İlaçları önerilen süre boyunca kesmeyin.
- Kalsiyum belirtilerine dikkat: Dudak çevresinde, el veya ayaklarda karıncalanma ya da kas kasılması olursa hemen haber verin.
- Sesinizde 3 aydan uzun süren değişiklik olursa kulak burun boğaz değerlendirmesi yapılır.
- İşe dönüş genellikle 1 hafta sonra mümkündür.
Ameliyattan sonra aşağıdakilerden biri olursa beklemeden 0553 026 51 51 veya 0232 415 05 45 numarasından bize ulaşın; ulaşamazsanız en yakın acil servise başvurun.
- 38°C ve üzerinde ateş
- Ağrı kesiciyle geçmeyen veya giderek artan ağrı
- Durmayan veya pıhtılı kanama
- Yara yerinde kızarıklık, ısı artışı, şişlik veya iltihaplı akıntı
- İdrar yapamama
- Bacakta tek taraflı ağrılı şişlik
- Nefes darlığı veya göğüs ağrısı (112’yi arayın)
- Boyun ameliyatından sonra: boyunda hızla artan şişlik, nefes almada zorluk, dudak veya parmaklarda karıncalanma
- Safra kesesi ameliyatından sonra: gözlerde veya ciltte sararma
Sık Sorulan Sorular
Paratiroid ile tiroid aynı şey midir?
Hayır. Tiroid bezi metabolizmayı düzenleyen tiroid hormonlarını salgılar; paratiroid bezleri ise tiroidin arkasında yer alan ayrı küçük bezlerdir ve kalsiyum düzeyini ayarlar. Yakın komşu oldukları için ameliyatları aynı bölgede yapılır. Tiroid hastalıkları için Guatr sayfamıza bakabilirsiniz.
Kalsiyum yüksekliği her zaman paratiroid hastalığı mıdır?
Hayır. Kalsiyum yüksekliğinin başka nedenleri de vardır. Kalsiyumla birlikte PTH düzeyinin ölçülmesi, nedenin paratiroid bezlerinden kaynaklanıp kaynaklanmadığının anlaşılmasına yardımcı olur.
Paratiroid adenomu kanser midir?
Paratiroid adenomu iyi huylu bir büyümedir. Paratiroid kanseri ise nadir görülen ayrı bir hastalıktır. Ayrımda kan tahlilleri, görüntüleme ve ameliyat sonrası patoloji incelemesi birlikte değerlendirilir.
Paratiroid ameliyatından sonra ömür boyu ilaç kullanmak gerekir mi?
Fazla çalışan bezin çıkarılması sonrası diğer sağlıklı bezler görevini sürdürdüğü için çoğu hastada uzun süreli ilaç gerekmez. Ameliyat sonrası dönemde geçici olarak kalsiyum ve D vitamini desteği verilebilir. Tiroid bezinin tamamının alınması durumundaki tiroid hormonu ihtiyacı ise ayrı bir konudur.
Belirti yoksa ameliyat gerekir mi?
Şikâyeti olmayan hastalarda da 50 yaşın altında olmak, kalsiyum düzeyinin yüksek olması veya böbrek (böbrek taşı, böbrek fonksiyonlarında bozulma) ya da kemik (osteoporoz) etkilenmesinin saptanması durumunda genellikle ameliyat önerilir. Ameliyat önerilmeyen hastalarda düzenli kan tahlilleri ve kontrollerle takip yapılır.
İlgili sayfalar
- Guatr ve Tiroid Hastalıkları
- Guatr Ameliyatı (Tiroidektomi)
- Tiroid Nodülü
- Guatr Ameliyatında Güncel Teknolojik Destek
- Hastalıklar ve Tedaviler
Videolar
Bu konudaki kısa bilgilendirme videomuzu aşağıda izleyebilirsiniz.

Sonuçlar kişiden kişiye farklılık gösterebilir; tanı ve tedavi için hekiminize başvurunuz.
Muayene için randevu alın
Alsancak'taki kliniğimizde değerlendirme yapılmaktadır.